درباره کتاب اموال و مالکیت در فضای مجازی
کتاب اموال و مالکیت در فضای مجازی تألیف دکتر مرتضی وصالی ناصح و منتشرشده توسط انتشارات مجد، نخستین تحلیل جامع فقهی ـ حقوقی مالیت داده‌های رایانه‌ای، دامنه، اکانت و دارایی‌های دنیای مجازی در حقوق ایران است که مخاطب اصلی آن دانشجویان دکتری حقوق خصوصی، وکلا، قضات و پژوهشگران حقوق فناوری می‌باشند و فعالان حوزه کسب‌وکارهای اینترنتی و مالکیت فکری است که به‌دنبال مبنای نظری و کاربردی حمایت از اموال دیجیتال هستند.
رویکرد این کتاب حقوقی، میان‌رشته‌ای و مسئله‌محور است؛ نویسنده ابتدا هستی‌شناسی فضای مجازی را از منظر فلسفه، فناوری و حقوق تبیین می‌کند، سپس با اتکا به فقه امامیه، حقوق ایران و مطالعات تطبیقی در نظام کامن‌لا، حقوق نوشته و حقوق شرق آسیا، به پرسش بنیادین پاسخ می‌دهد: آیا داده مال است و چه نوع مالی محسوب می‌شود؟ تفاوت اصلی این اثر با قوانین خشک و جزوات پراکنده در این است که به‌جای توصیف ماده‌به‌ماده، نظریه «حق مجازی» و «مالکیت منافع مجازی» را صورتبندی کرده و برای دعاوی واقعی ـ از سرقت آیتم بازی تا ارث حساب کاربری ـ راه‌حل ارائه می‌دهد.
کتاب اموال و مالکیت در فضای مجازی برای چه کسانی مناسب است؟
خرید کتاب اموال و مالکیت در فضای مجازی به گروه‌های زیر توصیه می‌شود:
دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری حقوق خصوصی، حقوق جزا، حقوق مالکیت فکری و حقوق فناوری اطلاعات برای پایان‌نامه و رساله
داوطلبان آزمون وکالت، قضاوت و سردفتری که به‌دنبال تسلط بر مباحث نوین اموال و دارایی‌های دیجیتال هستند
وکلا، قضات، داوران و مشاوران حقوقی استارتاپ‌ها، پلتفرم‌ها و شرکت‌های بازی‌سازی
صاحبان کسب‌وکار اینترنتی، مدیران دامنه، وب‌سایت و فروشگاه‌های آنلاین درگیر اختلاف مالکیت
پژوهشگران فقه و حقوق تطبیقی و علاقه‌مندان به فلسفه حقوق فضای مجازی
چرا خرید این کتاب پیشنهاد می‌شود؟ (وجه تمایز اثر)
مسئله بسیاری از حقوق‌دانان امروز این است که قانون مدنی و قانون تجارت الکترونیکی پاسخ روشنی درباره مالیت اکانت، آواتار، دامنه یا آیتم بازی نمی‌دهند. مؤلف در این کتاب با آزمون دو وصف «منفعت اقتصادی» و «قابلیت اختصاص»، ثابت می‌کند داده‌های رایانه‌ای واجد مالیت‌اند و اموال مجازی را گونه‌ای مستقل و جدید از اموال معرفی می‌کند؛ نه عین مادی، نه صرفاً حق دینی.
وجه تمایز دوم، تحلیل عمیق حق بر اموال مجازی است. کتاب با نقد نظریه‌های حق قراردادی، حق عینی، حق انتفاع و حق ارتفاق، به نظریه ترکیبی می‌رسد: رابطه شخص با بستر فضا، دینی و رابطه با محتوا، عینی است. همین چارچوب، تکلیف نقل‌وانتقال، ارث‌پذیری، وصایت، سرقت و تخریب اموال مجازی را روشن می‌کند.
برخلاف منابع ترجمه‌ای یا مقالات پراکنده، این اثر انتشارات مجد با تکیه بر رویه قضایی، قراردادهای EULA و قرارداد ثبت دامنه، رژیم حمایتی کیفری، قراردادی، مسئولیت مدنی و مالکیت فکری را یکجا گردآوری کرده است؛ بنابراین یک کتاب حقوقی کاربردی برای دفاع در پرونده و مشاوره به کسب‌وکارهاست.
سرفصل‌ها و مباحث اصلی کتاب
ساختار کتاب در سه بخش و فهرستی منسجم تنظیم شده است:
بخش اول: فضای مجازی و حقوق ـ مبانی نظری
شناخت مفهوم فضا، مکان و امر مجازی؛ ابعاد فنی، انسانی و محتوایی فضای مجازی؛ روش‌شناسی فناورانه و فلسفی مطالعه فضای مجازی؛ هستی‌شناسی فضای مجازی (وجود ذهنی، عینی و مجازی)؛ چالش‌های شخص، مکان و محتوای حقوقی در فضای مجازی و تعریف و ماهیت حقوقی داده‌پیام.
بخش دوم: اموال مجازی ـ مال‌شناسی دیجیتال
تعریف مال در فقه، حقوق ایران، حقوق نوشته و کامن‌لا؛ تطبیق ضوابط مالیت بر داده‌های رایانه‌ای؛ خاستگاه اموال مجازی در دنیاهای مجازی و بازی‌ها؛ مصادیق اموال مجازی شامل اشیای مجازی، آواتار، اکانت، نام دامنه، وب‌سایت، وبلاگ و رایانامه؛ ماهیت فلسفی و حقوقی اموال مجازی و مبانی نظری و قانونی مالیت (نظریه کار لاک، منفعت، شخصیت هگل و نظم عمومی).
بخش سوم: حقوق اموال و مالکیت‌های مجازی ـ حمایت حقوقی
نظریه‌های حق دینی، حق عینی و حق مجازی؛ ماهیت حق مالکیت مجازی و نظریه مالکیت منافع؛ حق نقل‌وانتقال، ارث‌پذیری و وصایت بر اموال مجازی؛ حمایت کیفری (سرقت و تخریب داده)، حمایتی قراردادی (EULA و دامنه)، حمایتی مالکیت فکری و مسئولیت مدنی؛ و الگوی رژیم مطلوب حقوق اموال مجازی در ایران.
مشخصات شناسنامه‌ای اثر
کتاب اموال و مالکیت در فضای مجازی به قلم دکتر مرتضی وصالی ناصح در نوبت چاپ اول سال ۱۴۰۵ توسط انتشارات مجد در ۳۰۲ صفحه با قطع وزیری منتشر شده است. این کتاب حقوقی تک‌جلدی با ساختاری دانشگاهی، همراه با فهرست تفصیلی منابع فارسی، عربی و لاتین، منبعی معتبر برای استناد علمی و پژوهشی محسوب می‌شود و خرید مستقیم آن از فروشگاه انتشارات مجد با ضمانت اصالت و ارسال سراسری انجام می‌گیرد.
سوالات متداول درباره کتاب اموال و مالکیت در فضای مجازی
۱. آیا خرید کتاب اموال و مالکیت در فضای مجازی برای آزمون وکالت و قضاوت مفید است؟
بله. هرچند موضوع کتاب تخصصی است، مباحث مال، مالکیت، انتقال و ارث اموال دیجیتال به درک عمیق‌تر حقوق اموال کمک می‌کند و برای سؤالات نوین و مصاحبه علمی آزمون‌های حقوقی، منبعی متمایزکننده است.
۲. آیا کتاب به ارث رسیدن اکانت، دامنه و دارایی بازی‌های مجازی را بررسی کرده است؟
بله. در فصل حمایت از حقوق اموال مجازی، نقل‌پذیری، ارث‌پذیری و وصایت بر اکانت، دامنه و اشیای مجازی به‌صورت مستدل فقهی ـ حقوقی تحلیل شده و شرایط عملی انتقال آن‌ها توضیح داده شده است.
۳. خرید مستقیم این کتاب از انتشارات مجد چه مزیتی دارد؟
خرید از majdpub.ir اصالت چاپ اول ۱۴۰۵، تخفیف ناشر، بسته‌بندی مطمئن و ارسال سریع سراسری را تضمین می‌کند و امکان دسترسی به سایر کتابهای حقوقی مرتبط همین مؤلف و ناشر را فراهم می‌سازد.
- هوش مصنوعی (AI) یکی برجسته‌ترین فن‌آوری‌های نوظهور عصر حاضر است که ظرفیت قابل‌توجهی برای تغییر و تحول ابعاد مختلف زندگی بشر دارد. این فناوری نوین، فرصت‌های جدیدی را در عرصه‌های مختلف از قبیل پزشکی، آموزش، حمل‌ونقل، تجارت و صنعت، امنیت و... ارائه می‌دهد که می‌تواند زندگی بشر را دچار تغییرات چشمگیری نماید. بدیهی است تغییر و تحولات ناشی از فن‌آوری همواره با چالش‌های جدیدی نیز همراه می‌گردد و همین امر ورود قانونگزاران را جهت ایجاد سازوکار قانونی پدیده‌های نوین اجتماعی ضروری می‌سازد.
۲-اگرچه فن‌آوری هوش مصنوعی از دهه ۱۹۵۰ م مطرح گردیده و درواقع فن‌آوری نوینی محسوب نمی‌گردد اما با ورود بشر به عصر فن‌آوری فضای مجازی قابلیت‌های آن به‌طور ملموس و چشمگیری نمایان گردیده است. در اوایل توسعه هوش مصنوعی، قانون‌گذاران ملی به‌طور خاص بر روی این فن‌آوری متمرکز نبوده‌اند اما باگذشت زمان و گسترش کاربردهای هوش مصنوعی، مسائل مختلفی ازجمله حریم خصوصی، مسئولیت‌پذیری، تبعیض نژادی و اثرات اجتماعی آن بر افراد و جوامع، چالش‌های اخلاقی و حقوقی این فن‌آوری تبدیل به دغدغه جدی نظام‌های حقوقی گردیده است. موضوعی که به دلیل ماهیت دائماً در حال تغییر فن‌آوری هوش مصنوعی، قانونمندسازی و ایجاد یک نظام حقوقی ثابت و منسجم را تا حد زیادی دشوار ساخته است.
باوجوداین اتحادیه اروپا، در باب قانون‌گذاری هوش مصنوعی قدم اول را برداشت و در سال ۲۰۲۴ م اولین سند قانونی هوش مصنوعی را تحت عنوان «قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» به تصویب رساند. این قانون که درواقع نخستین چارچوب جامع حقوقی در سطح بین‌المللی برای تنظیم و حکمرانی بر فناوری‌های هوش مصنوعی است، بخشی از «راهبرد دیجیتال اتحادیه اروپا» محسوب می‌شود. راهبرد دیجیتال اتحادیه اروپا مجموعه‌ای از سیاست‌ها، برنامه‌ها و مقررات است که هدف آن تبدیل اروپا به یک بازیگر پیشرو در عصر دیجیتال است، درعین‌حال که ارزش‌های اروپایی مانند حقوق بشر، حریم خصوصی، شفافیت و عدالت اجتماعی حفظ می‌شوند. این راهبرد نیز بخشی از برنامه کلی‌تر اتحادیه اروپا برای «گذار دیجیتال و سبز» تا سال ۲۰۳۰ محسوب می‌شود.
۳- قانون هوش مصنوعی اروپا که حاصل چند سال مذاکره بین شورا و پارلمان اروپا می‌باشد قانون جامعی است که به‌تفصیل به تمام موضوعات حقوقی هوش مصنوعی پرداخته و باهدف حفاظت از حقوق بنیادین افراد، تضمین ایمنی، ارتقاء نوآوری قابل‌اعتماد و ایجاد شفافیت در استفاده از هوش مصنوعی تدوین‌شده و دامنه شمول آن انواع هوش مصنوعی را در تمام بخش‌ها (به‌جز نظامی) در برمی‌گیرد. هدف از تدوین این قانون، ایجاد یک چارچوب قانونی جامع برای توسعه و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در اتحادیه اروپا بوده است. اگرچه این قانون برای اجرا در کشورهای عضو اتحادیه اروپا تدوین‌شده است اما می‌توان آن را به‌عنوان یک الگو و چارچوب قانونی جامع برای تعیین استانداردهای جهانی در نظر گرفت که، حاوی نکات و آموزه‌هایی است که می‌تواند برای سایر قانون‌گذاران ملی ازجمله ایران نیز مفید باشد.
۴-فرصت‌های قابل‌توجه حاصل از پیشرفت علم و فناوری در کنار توان قابل‌ملاحظه آن برای درک مسائل و همچنین قدرت پیشگیرانه آن در مهار بحران‌ها و مشکلات پیشِ روی جوامع، موجب شده است تا در سطح بین‌المللی در اسناد ملی و برنامه‌های کلان، سرفصل مهمی فن‌آوری هوش مصنوعی اختصاص یابد. در کشور ما نیز که توسعه علم و فناوری و توجه به رشد علمی جایگاه قابل‌توجهی در گفتمان راهبردی کشور و اسناد و برنامه‌های کلان کشور پیداکرده نیاز به تدوین قانون ملی هوش مصنوعی گریزناپذیر خواهد بود. ترجمه قانون هوش مصنوعی اروپا نیز با توجه به همین ضرورت صورت گرفته و می‌تواند به‌عنوان یک الگوی استاندارد در تهیه و تدوین قانون هوش مصنوعی ایران موردتوجه و استفاده قانونگزاران داخلی قرار گیرد.
۵- ترجمه متون قانونی تلفیقی از دانش زبان و علم حقوق است. این نوع ترجمه فراتر از انتقال صرف واژه‌هاست و علاوه بر تسلط بر زبان نیاز به آشنایی کامل بر مفاهیم حقوقی و حساسیت‌های قانونی دارد. هر نظام حقوقی دارای ویژگی‌ها، اصطلاحات و مفاهیم منحصربه‌فرد خود می‌باشد که هماهنگی ترجمه با نظام حقوقی مقصد را ضروری می‌سازد. همین امر ترجمه قوانین را در مقایسه با سایر متون دشوارتر می‌سازد. در ترجمه متون قانونی دقت در انتقال معنا، رعایت اصطلاحات تخصصی، حفظ لحن و سبک متن اصلی و توجه به جزئیات و نکات کلیدی همگی باید رعایت شوند تا بتوان غرض اصلی قانونگزار را از آن استخراج نمود و از برداشت نادرست جامعه حقوقی در شناخت مفاهیم و نهادهای حقوق خارجی جلوگیری کرد. از همین رو، در ترجمه پیش رو، پایبندی به متن و پرهیز از ترجمه آزاد ملاک عمل بوده است تا متن فارسی از اهداف موردنظر قانون‌گذار فاصله نگیرد. بنابراین سعی بر این بوده تا از هرگونه تفسیر و تحلیل شخصی پرهیز شود و در صورت لزوم مطالب توضیحی یا تفسیری به پاورقی انتقال یابد. آنچه بیان گردید به معنای بی‌نقص بودن ترجمه حاضر نیست بلکه بالعکس اقرار به وجود اشکالات و نارسایی هایی-هم ازنظر مفاهیم حقوقی و هم ازنظر ساختار زبانی- است که ناشی از دانش اندک حقیر در هردو عرصه حقوق و زبان می‌باشد.از همین رو ،از فرهیختگانی که موفق به مطالعه این کتاب( یا بخش هایی از آن) می‌شوند درخواست می‌کنم نواقص وکاستی های شکلی و محتوایی این پژوهش را همراه با نظرات اصلاحی خود بیان نمایند.
۶- قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا در ۱۳ فصل و۱۱۳ ماده به انضمام ۱۳ پیوست در مورخه ۱۳ ژوئن ۲۰۲۴ در پارلمان اروپا تصویب و به امضای اورزولا فون در لاین رئیس اتحادیه اروپا و رابرت متسولا رئیس پارلمان اروپا رسیده است.