دادرسی افتراقی «اطفال و نوجوانان معارض قانون در نظام حقوقی ایران»

قواعد و مقررات مربوط به اطفال و نوجوانان بزهکار در همه نظام‌های کیفری بصورت افتراقی نسبت به قواعد و مقررات مربوط به اشخاص بالغ مورد توجه قانونگذاران قرار می‌گیرد . این قواعد در ابعاد ماهوی ، شکلی متجلی می‌شود و از لحاظ کیفر شناسی و جرم شناسی نیز حائز اهمیت و قابل بررسی است .از لحاظ سیاست جنایی دیدگاه قانونگذاران در همه نظام‌های حقوقی نسبت به این دسته از قواعد یکسان نبوده بلکه با تکیه بر مبنای دینی ، سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی متفاوت می‌باشد و هر کشوری با عنایت به مبانی مذکور نظام حقوقی مربوط به اطفال و نوجوانان را تهیه و تنظیم می‌نماید.

صرف نظر از دیدگاه قانونگذار در مقررات ماهوی ، از نظر شکلی ، پیش بینی دادرسی کیفری بصورت افتراقی برای اطفال و نوجوانان اهمیت بیشتری دارد . از این منظر اکثر کشورها و نظام‌های حقوقی در جهان قائل به تشکیل دادگاههای اختصاصی برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان می‌باشند و به همین منظور دادگاه اطفال به معنای واقعی در این کشورها اختصاصی می‌باشند.

در کشور ایران در نظام حقوقی قبل از انقلاب ، دیدگاه قانونگذار در قانون سال 1338 بر همین مبنا شکل گرفته و بصورت قانون در آمده بود ، لیکن پس از انقلاب اسلامی‌در نظام دادرسی کیفری جدید ، دادگاههای اطفال منحل گردیده و به جرایم اطفال در دادگاههای کیفری عمومی‌رسیدگی می‌شود . لیکن قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال 1392 در چند ماده مقررات و قواعد افتراقی برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان پیش بینی نموده است .

از منظر قانونگذار ، رویکرد قانون جدید بر مبنای تشکیل دادگاه اطفال به عنوان یک مرجع اختصاصی شکل نگرفته بلکه در هر شهرستان ، دادگاه کیفری 2 را که قاضی آن دارای ابلاغ ویژه از رییس قوه قضاییه باشد را برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان تخصیص داده است . بنابراین از این جهت بر رویکرد قانونگذار ایراد وارد است . نکته حائز اهمیت پیش بینی یک مشاور برای دادگاه ویژه اطفال است که این رویکرد قانونگذار نیز جدید است .

در ارتباط با انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار تامین علیه متهم طفل یا نوجوان در قانون جدید مقررات و قواعد جدیدی پیش بینی شده که البته اقتباس از قانون سال 1338 می‌باشد . بعلاوه قضات رسیدگی کننده به جرائم اطفال نیز باید دارای شرایط خاص باشند و از همه مهمتر تشکیل پرونده شخصیت متهم طفل یا نوجوان است که در همه جرائم جنبه الزامی‌پیدا کرده است . همچنین مقررات متفاوت دیگری نیز در قانون جدید وجود دارد که فرصت پرداختن به همه آنها در این چکیده وجود ندارد.

قواعد و مقررات افتراقی اطفال و نوجوانان بزهکار در درس اختیاری یک واحدی تحت عنوان « دادرسی‌های اختصاصی کیفری« به دانشجویان در دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی ارائه می‌شود که بخشی از محتوی درس مذکور در قالب دادرسی افتراقی اطفال و نوجوانان بزهکار تدریس می‌شود.

منابع فراوانی در خصوص دادرسی افتراقی اطفال و نوجوانان در کشور، وجود ندارد . به همین جهت جناب آقایان دکتر محسن واثقی ،عضو هیأت علمی‌دانشگاه پیام نور و دکتر امین رادمان،عضو هیئت علمی‌دانشگاه آیندگان تلاش نمودند تا دادرسی افتراقی اطفال و نوجوانان معارض قانون را بصورت کتاب به جامعه حقوقی ایران عرضه نمایند . ضمن تقدیر از زحمات و تلاش آنان ، امید است کتاب جدید آنها خلاء منابع از این دست را پر نموده و مورد استفاده جامعه حقوقی ایران اعم از قضات ، وکلاء دانشجویان حقوق قرار گیرد.