کارگاه آموزشی تحلیل علمی و کارورزی عملی در امور حسبی

 این کارگاه آموزشی با تدریس استاد عبدالرحیم سمسارزاده، قاضی بازنشسته دادگاه انتظامی قضات، و با رویکردی تحلیلی ـ کاربردی طراحی شده و به بررسی یکی از بنیادین‌ترین و در عین حال کمتر واکاوی‌شده‌ترین حوزه‌های دادرسی غیرترافعی در نظام حقوقی ایران اختصاص دارد؛ حوزه‌ای که در عمل، بخش قابل توجهی از تصمیمات دادگاه‌های خانواده و دادسراها را شکل می‌دهد و خطا در تشخیص ماهیت یا تشریفات آن می‌تواند به تضییع حقوق اشخاص یا صدور تصمیمات ناصحیح منجر شود.

امور حسبی، برخلاف دعاوی ترافعی، ناظر بر اختلاف میان اصحاب دعوا نیست، بلکه معطوف به حمایت قضایی از اشخاص و اموالی است که قانون‌گذار رسیدگی به آن‌ها را بدون وجود خصومت ضروری دانسته است. با این حال، رویه عملی نشان می‌دهد که عدم تفکیک دقیق امور حسبی از دعاوی، و بی‌توجهی به ویژگی‌های خاص این نهاد، یکی از منشأهای اصلی اشتباه در تصمیمات قضایی و اطاله رسیدگی است. همین ضرورت، محور اصلی طراحی این کارگاه آموزشی را تشکیل داده است.

در این کارگاه، «امور حسبی» نه صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از مقررات قانونی، بلکه در بستر واقعی دادرسی و با اتکا به تجربه عملی رسیدگی قضایی تحلیل می‌شود. ساختار آموزشی کارگاه به‌گونه‌ای طراحی شده است که ابتدا مبانی نظری و تمایزات بنیادین امور حسبی از دعاوی ترافعی تبیین گردد و سپس مهم‌ترین مصادیق عملی آن، از مرحله درخواست تا صدور تصمیم نهایی دادگاه، به‌صورت مرحله‌به‌مرحله بررسی شود؛ به نحوی که مخاطب بتواند این مباحث را مستقیماً در فرآیند رسیدگی و وکالت به‌کار گیرد.

محورهای اصلی کارگاه

در این کارگاه آموزشی، مباحث زیر با تأکید بر تحلیل علمی و کارورزی عملی و با استناد به قانون امور حسبی و مقررات مرتبط بررسی شده است:

▪  تبیین مفهوم امور حسبی و فلسفه تقنینی آن

▪️  بررسی تفاوت‌های ماهوی و شکلی امور حسبی با دعاوی ترافعی و آثار عملی این تمایز

▪️  تقسیم‌بندی امور حسبی به امور راجع به اشخاص و امور راجع به اموال

بخش نخست: امور راجع به محجورین و امین

▪️  تعریف محجورین و اقسام آن‌ها

▪️  نقش و وظایف دادستان عمومی و اداره سرپرستی در امور محجورین

▪️  شیوه انجام تحقیقات مقدماتی و پیشنهاد صدور حکم حجر، رشد و نصب قیم

▪️  بررسی نهادهای قیمومت، ولایت قهری و وصایت

▪️  وظایف و تکالیف قیم، امین و دادستان در خصوص محجور و غایب مفقودالاثر

▪️  رسیدگی دادگاه خانواده به صدور، بقاء و رفع حجر و طرق اعتراض به تصمیمات مربوط

▪️  شرایط، نحوه نصب، عزل و نظارت بر قیم و امین

بخش دوم: امور راجع به ترکه

▪️  تعریف ترکه و قلمرو امور مربوط به آن

▪️  قبول و رد ترکه و آثار هر یک

▪️  مهر و موم، تحریر و تصفیه ترکه و نحوه استیفای دیون متوفی

▪️  وصیت و دعاوی ناشی از آن

▪️  صدور گواهی حصر وراثت، اشخاص ذی‌حق در درخواست و اعتراض به آن

▪️  تقسیم ترکه، اشکال تقسیم، دعاوی ناشی از تقسیم و آثار حقوقی آن

طرح این مباحث همراه با تحلیل‌های عملی و بیان نکات مبتلابه در رویه قضایی، به مخاطب کمک می‌کند تا جایگاه واقعی امور حسبی در نظام دادرسی ایران را به‌درستی درک کرده و از اشتباه در تشخیص صلاحیت، ماهیت رسیدگی و آثار تصمیمات حسبی پرهیز کند.

این کارگاه در تاریخ ۱۴۰۳/۱۲/۰۸ و توسط انتشارات مجد برگزار شده است؛ مجموعه‌ای که با تمرکز بر آموزش‌های تحلیلی و مبتنی بر تجربه عملی، همواره در تلاش است محتوایی ارائه دهد که مستقیماً در تصمیم‌گیری قضایی و فعالیت حرفه‌ای حقوقی قابل استفاده باشد.