اندیشه های حقوق اداری (مقالات اهدایی به دکتر طباطبایی)

حقوق اداری نوین، مانند دیگر حوزه‌های حقوق عمومی، دیگر به تنظیم روابط بخش‌های گوناگون قدرت عمومی و روابط آنها با شهروندان بسنده نمی‌کند بلکه محدودیت اختیارهای اداره با توجه به غایت دولت حقوقی، که همانا محدودیت دولت با هنجارهای حقوقی برای تضمین حق‌های شهروندی و امنیت حقوقی آنان است، توجیه می‌شود. در این گفتمان نوین، تکالیف و اختیارهای اداره نه با قدرت عمومی بلکه با منافع شهروندان و نیازهای آنان توجیه می‌شود و از این روی است که مفاهیم نوینی مانند خدمات عمومی، حکمرانی مطلوب، اداره مطلوب، امنیت حقوقی و ... به حقوق اداری راه یافته‌اند.

بدون تردید، در کشورمان، این جنبه‌های حقوق اداری نوین از قدمت بسیاری برخوردار نیستند و حتا در متون دانشگاهی کمتر بدانها پرداخته شده است. هنوز هم ادبیات حقوق اداری کشورمان از مفاهیم کلاسیک و وابسته به قدرت عمومی مانند تقسیم‌بندی اعمال حاکمیت و تصدی رنج می‌برد. در چنین فضایی، که به یقین در دهه‌های گذشته بیشتر رخ می‌نمود،یکی از نخستین اندیشمندانی که در این عرصه تلاش نمود تا این مفاهیم را به نظام حقوقی ایران وارد نماید، استاد دکتر منوچهر طباطبایی موتمنی است که حق بسیاری بر ذمه‌ی حقوقدانان کشورمان دارد. احاطه‌ی استاد بر حوزه‌های گوناگون حقوق عمومی و حقوق تطبیقی عامل مهمی بود تا مباحث حقوق اداری را از لعاب متصلب و انعطاف‌ناپذیر خویش به در آورد و به کالبد بی‌رمق آن روحی تازه بدمد. از این روی است که کتاب‌های استاد طباطبایی موتمنی، به ویژه اثر فاخر «حقوق اداری»، هنوز هم از کتب مرجع این رشته در مراکز آموزش عالی به شمار می‌رود.

یکی از رویه‌های مبارک سالیان اخیر در قلمروی دانش حقوق کشورمان، انتشار مجموعه‌های مقاله‌ها برای سپاسگزاری از استادانی است که جامعه‌ی حقوقی به انحاء گوناگون مدیون دستاوردهای والای علمی آنان است. گسترش ادبیات حقوقی و قدردانی ماندگار از استادان برجسته برکات سترگ این جنبش به شمار می‌روند. در ادامه‌ی این روند فرخنده، مجموعه‌ی حاضر، که به زیور طبع آراسته شده است، مرکب از مقاله‌های اندیشمندانی است که مستقیم یا غیرمستقیم از محضر استاد کسب فیض نموده‌اند. به دیگر سخن، نویسندگان مجموعه همگی اندیشمندانی هستند که سالیانی در این گستره اندیشیده‌و قلم زده‌اند و از آثار استاد به فراخور پژوهش‌های خویش بهره برده‌اند. حال، در فرصتی که فراهم آمده است همکاران با تقدیم حاصل پژوهش‌های خویش تلاش ندنموده‌‌اند تا به قدر سهم خویش نسبت به ایشان ادای دین نمایند. در عین حال، یادآوری این نکته ضروری است که، به پاس عنایت درازمدت استاد طباطبایی به حوزه‌های گوناگون حقوق اداری، مجموعه‌ی حاضر به مقاله‌های مرتبط با حقوق اداری اختصاص یافته است تا در قالب نخستین مجموعه‌ی تخصصی حقوق اداری به عنوان گامی بلند در این راه قلمداد شود.

به یقین، تعداد کسانی که شایق بودند در مجموعه‌ی مقالات اهدایی به استاد طباطبایی موتمنی سهیم باشند بسیار بیشتر از نویسندگان همکار بود ولی ضیق وقت و تعجیل در انتشار مجموعه از یک سوی، و حجم محدود آن از سوی دیگر مانع استفادهاز آثار این بزرگواران شد که امید است این نقص را بر ما ببخشایند. دست‌اندرکاران مجموعه سر آن داشتند تا به قدر توان قدرشناسی خویش را از حضور دراز مدت استاد در عرصه‌ی حقوق اداری بنمایانند، تا چه مقبول افتد و چه در نظر آید.