دانشنامه حقوقی «حقوق جزا»

هر دانشی اصطلاحاتی ویژه‌ دارد که استاد و دانشجو برای تفهیم بهتر مطالب باید از آنها کمک بگیرند. کاربرد اصطلاح باید به این صورت باشد که مفهوم گسترده‌ای را با کمترین لفظ ادا کند. هیچ دانشی خالی از اصطلاح نیست و متخصصان همه دانش­ها به منظور تشریح افکار و نظریات خود، اصطلاحاتی را وضع می‌کنند؛ لذا لازم است دانشجو قبل از ورود به هر حیطه­ای از اصطلاحات آن اجمالاً و گاه به تفصیل آگاه شود تا در اثنای تدریس دچار ابهام نشود.

یکی از جلوه›های تکامل زبان توسعه و گسترش یافتن دامنه الفاظ از طریق ورود لغات و اصطلاحات جدید است. تجدید و تنوع در زندگی اجتماعی و حقوقی و گسترش علوم مختلف، معانی نو و بدیعی را به وجود آورده‌اند که انتقال آنها در اذهان عموم و تفسیر دقیق و جزئیات آنها نیاز به الفاظ، تعبیرات و لغات جدید را ضروری کرده است.

اصطلاح در لغت به معنی با یکدیگر صلح کردن است که جمع آن اصطلاحات است. به لغتی که گروهی برای تفهیم مقصود خود وضع می‌کنند یا اینکه الفاظ را در معنایی غیر از معنی اصلی استعمال کنند، اصطلاح گویند. بنابراین به طور کلی، اصطلاح عبارت است از اتفاق نمودن عامه مردم یا اهل فن برای تغییر خاص از نشانه و علامتی یا استعمال لفظی در معنی معین و با نقل معنی لفظ از معنی اصلی و موضوع له به معنی دیگری، چرا که معنی اصطلاحی می‌تواند نوعی معنی مجازی باشد و بدیهی است که باید بین معنی حقیقی و مجازی نوعی علاقه وجود داشته باشد. بنابراین چنانکه اشاره شد، اصطلاح کلمه یا ترکیبی خاص از کلمات است که گروهی خاص و عده­ای معین اعم از عامه یا خاصه و صاحبان فن و خرد آن را برای معانی مقصود تکلم و استعمال می‌کنند. از جهات مختلف می‌توان لغات و کلمات اصطلاحی را با سایر لغات مقایسه نمود و وجه اشتراک و افتراق آن دو را بیان کرد. از لحاظ استعمال نسبت اصطلاح به لغت نسبت عام و خاص است و هر علم و صنفی دارای اصطلاحات خاص خود می‌باشند. از لحاظ معنی و قلمرو، اصطلاح معنی وسیع وگسترده دارد و هر روز قلمرو اصطلاحات گسترده­تر می­شود، اما لغات معنی محدود دارند و زایش و اشتقاق لغات نیز محدود می‌باشد.

دانشنامه حاضر که حاصل تلاش فراوان نگارنده است با عنوان دانشنامه حقوقی (حقوق جزای عمومی ـ اختصاصی) برای تسهیل این دروس جهت استفاده کلیه دانشجویان رشته›های حقوق کلیه گرایش‌ها و فقه و حقوق  در تمام مقاطع تحصیلی گردآوری شده است. بدیهی است اهمیت این  دانشنامه در جایگاه ویژه آن به عنوان کتابی که در کلیه رشته›های حقوق و فقه و حقوق تدریس می‌شود، می‌باشد و همچنین برای متقاضیان شرکت در آزمون‌های کانون وکلای دادگستری، اختبار کارآموزی قضایی، مشاوران حقوقی و غیره دارای ضریب بالایی است؛ لذا می­تواند مورد استفاده ایشان قرار گیرد.

در تدوین این دانشنامه سعی شده است از منابع موثق فقهی و حقوقی بسیاری کمک گرفته شود، از جمله کتاب ترمینولوژی حقوق جناب دکتر لنگرودی که به عنوان الگو مورد استفاده قرار گرفته است.

نکته دیگر اینکه تلاش بر این بوده که کلیه اصطلاحاتی که دانشجویان عزیز در دروس جزای اختصاصی و جزای عمومی با آن برخورد می‌کنند به صورت تشریحی آورده شود، گرچه به نظر می‌رسد در مواردی از قانون مجازات اسلامی باید اصلاحات اساسی صورت گیرد که اگر توفیقی باشد در مباحثی جداگانه آورده خواهد شد.

لازم به یادآوری است برخی از اصطلاحاتی که در این دانشنامه آمده‌اند استقراضی می‌باشند، یعنی هم در جزای اختصاصی و عمومی و هم در دیگر دروس حقوقی کاربرد دارند و آوردن این اصطلاحات به این دلیل است که استفاده از این کتاب خواننده را از مراجعه به دیگر منابع جهت یافتن تعریف آن اصطلاح تا حد ممکن بی‌نیاز کند.

ویژگی‌های این  دانشنامه نسبت به کتاب­های مشابه  دیگر حقوق جزای عمومی و اختصاصی که در این زمینه›ها نگاشته شده‌اند عبارت است از:

۱ ـ یک دوره کامل از مباحث درس حقوق جزای اختصاصی و عمومی  کاربردی برای استفاده کلیه دانشجویان رشته›های مختلف حقوق و تسهیل مطالعه وکارهای تحقیقی و پژوهشی  آنان ارائه شده است.

۲ ـ در این کتاب اصطلاحات خاص حقوق جزای عمومی و اختصاصی، بعضاً اصطلاحات استقراضی که در این درس‌ها کاربرد زیادی دارند آورده شده و پیرامون هر کدام توضیح و شرح کامل آمده تا جایی که در غالب موارد، علاوه بر آوردن عناصر هر اصطلاح مطالبی را که پیرامون آن اصطلاح نیز می‌باشد آورده شده است.

۳ ـ با توجه به بند ۲، دانشجو با استفاده از این کتاب از رجوع به کتب دیگر برای یافتن معانی یک اصطلاح بی­نیاز می‌شود.

۴ ـ با توجه به اینکه کتبی که در علم حقوق به صورت واژه­نامه آمده است غالباً مربوط به کلیه دروس حقوق می‌باشد و تفکیک بین آنها صورت نگرفته است، این کتاب فقط اختصاص به دروس حقوق جزای اختصاصی و عمومی دارد و کلیه اصطلاحات جزای اختصاصی و عمومی را به تفکیک بیان و شرح داده است. لذا به نوبه خود منحصر به فرد است.

۵ ـ  امتیاز دیگر  دانشنامه  این است که با توجه به اینکه کتاب طبق حروف الفبا تهیه شده استفاده از آن سهل و آسان بوده، مطالعه آن جهت یافتن معانی و اصطلاحات وقت زیادی از دانش­پژوهان گرامی نمی‌گیرد.

۶ ـ در این دانشنامه از منابع موثقی استفاده شده لذا دانشجویان عزیز می‌توانند با اطمینان به مطالب از آنها استفاده کنند.

۷ ـ همچنین دانشنامه فوق برای کلیه دوره›ها از کارشناسی تا دکتری می‌تواند مورد استفاده قرار گرفته و نقش کلیدی ایفا کند.