راهنمای حقوقی ادینبورگ در تنظیم قراردادهای تجاری بین المللی

این کتاب را می‎توان راهنمایی ارزشمند و کاربردی برای دنیای پیچیدۀ قراردادهای تجاری بین‌المللی دانست. به عبارت دقیق‎تر، اثر حاضر مرجعی بنیادین برای مدیران تجاری، حقوق‌دانان و دانشجویان است که تمام مسائل ضروری برای مذاکره، تدوین و مهندسی قراردادهای تجاری بین‎المللی را در خود جای داده است.

قراردادها دارای عملکردی چندگانه‎اند؛ از طرفی حقوق و تعهدات طرفین را تبیین می‎کنند، از طرف دیگر ریسک‎ها و خطرات روابط قراردادی را مدیریت می‎کنند و درعین‌حال با در نظر گرفتن مسائل زمان انحلال، طرح‎هایی پی ‎افکنده و عملکرد‎های لازم طرفین قرارداد را مدنظر قرار می‎دهند. این نکتۀ ظریف قابل‌توجه است که صرف‌نظر از این‌که طرفین قرارداد را اشخاص حقیقی یا حقوقی تشکیل دهند و فارغ از این‌که قرارداد، داخلی یا بین‎المللی باشد، تمام این موارد به‌صورت یکسان صدق خواهد کرد و عملکرد قرارداد از این جهت تغییری نخواهد داشت.

در سطح ملی، قراردادهای سنتی شامل قراردادهای بین کارگر و کافرما، زوجین، بانک و مشتری، پزشک و بیمار، بایع و خریدار، موجر و مستاجر و مانند آن می‎باشند. در سطح بین‌الملل نیز قراردادهای مختلف بسته به نقش طرفین قرارداد و موضوع قرارداد منعقد خواهد شد؛ به‌عنوان مثال در سطح بین‌الملل قراردادهای تجاری عمدتاً شامل قراردادهای بیع کالا، تأمین تجهیزات[۱]، توزیع، نمایندگی و لیسانس و دیگر انواع قراردادهای متداول تجاری می‎شود. یکی از اهداف قرارداد به‌عنوان ابزار تخصیص ریسک این است که تمامی ریسک‌ها و خطرات احتمالی در یک رابطۀ قراردادی را اعم از این‌که تجاری باشد یا غیرتجاری، پیش‎بینی کند. علاوه بر این، قراردادها یک نقش بازدارنده[۲] نیز دارند. بدین معنی که اگر اتفاقات آن‌گونه که انتظار داشته و برنامه‌ریزی شده است رقم نخورد، برای طرفین یک استراتژی جایگزین در نظر بگیرد. نهایتاً با توجه به این‌که شروط قراردادی با هدف مساعدت به طرفین برای حفظ رابطۀ قراردادی در همان وضعیت موجود گنجانده می‎شود، درصورتی‌که شرایط به همان روال پیش نرفته و وضعیت رو به وخامت بگذارد همین شروط قراردادی حق انحلال قرارداد را برای طرفین فراهم خواهد کرد. به همین دلیل، هنگام مذاکره در خصوص شرایط قراردادی لازم است که طرفین از تمامی مواردی که باید در قرارداد گنجانده شود آگاهی یابند و شروط قراردادی نیز تمام این موضوعات را پوشش دهد. بدیهی است که هیچ قراردادی کامل نخواهد بود؛ بااین‌حال طرفین باید تلاش کنند قرارداد را به کامل‎ترین نحو ممکن تدوین نمایند.

این کتاب با این فرض به مسائل قراردادهای تجاری می‎پردازد که طرفین قرارداد در کشورهای متفاوتی مستقرند و با همین نگرش، چارچوب کلی قراردادهای تجاری بین‌المللی و نیز کارکرد بنگاه‎ها و مؤسسات تجاری بین‌المللی در زمینه تجارت بین‌الملل را مورد بحث قرار داده است. طرح مباحث کتاب نیز بدین‌ترتیب است که پس از بررسی مسائل عام پیش رو در زمان انعقاد قراردادهای تجاری بین‌المللی و بیان کلیات و مشترکات تمامی این قراردادها، به مسائل خاص انواع قراردادهای رایج پرداخته می‎شود و توافق تجاری بین‎المللی به معنای خاصی که رایج است و در قراردادهای تجاری بین‌المللی استفاده می‎شود مانند مسائل و بایسته‎های قرارداد بیع، قرارداد توزیع، قرارداد نمایندگی، قراردادهای لیسانس و غیره، مورد بررسی قرار می‎گیرد.

با تشریح هرکدام از این قراردادها، دغدغۀ متعاقدین نیز مورد توجه قرار گرفته است که در زمان انعقاد قراردادهای تجاری بین‌المللی، هرکدام به‌طور جداگانه با چه چالش‎ها و نگرانی‎هایی رودررو هستند و به چه طریق می‎توان از دغدغۀ آن‌ها کاست. درنهایت لازم به یادآوری است که هدف این کتاب تشریح قرارداد تجاری بین‎المللی بین اشخاص خصوصی است و بر همین اساس به قراردادهایی می‎پردازد که طرفین آن را اشخاص حقیقی یا حقوقی تابع حقوق خصوصی کشورهای مختلف تشکیل می‎دهند؛ بنابراین به معاملات بین نهاد‎های دولتی و حکومتی نخواهد پرداخت.

سخن پایانی این‌که گرداورنده این کتاب مسائل رایج در حوزۀ قراردادهای تجاری بین‎المللی را مطرح نموده و تلاش کرده است که خواننده را با مفاهیم و چالش‎هایی که دائماً در حوزۀ حقوق قراردادهای تجاری بین‌المللی رخ می‎دهد آشنا نماید. ذکر این نکته نیز حائز اهمیت خواهد بود که همیشه مطمئن شویم و سعی کنیم که قرارداد تا جایی که ممکن است خطرات و حقوق ناشی از یک رابطۀ حقوقی خاص را پوشش ‎دهد و فراموش نکنیم که در زمان تنظیم قرارداد، استفاده از مشاوره و راهنمایی‎های حقوقی در کنار مشاوره‎های فنی از اهمیت فراوانی برخوردار خواهد بود.