خسارات قابل جبران در حقوق ایران

مقدمه ۱۵

فصل اوّل ـ آشنایى با خسارت و نحوه جبران با لحاظ قوانین، فقه و مطالبه تطبیقى ۱۹

مبحث اول: مفهوم خسارت - تعاریف ۲۱
خسارات عام و خاص ۲۶
گفتار نخست: مفهوم خسارت در حقوق و عرف ۲۷
الف ـ خسارت در عرف ۲۷
ب ـ مفهوم خسارت در حقوق ۲۹
۱ ـ در قانون مدنى، اساسى و تجارت ۲۹
۲ ـ در قانون روابط موجر و مستاجر ۳۱
۳ ـ خسارت در قانون مسئولیت مدنى ۳۳
گفتار دوم: مفهوم خسارت در فقه ۳۴
الف ـ قاعده ضمان ید ۳۷
ب ـ قاعده لاضرر ۳۹
۱ ـ متن قاعده ۳۹
۲ ـ نفى حکم ضررى (به بار آوردن خسارت) ۴۰
۳ ـ نفى ضرر (خسارت) غیرقابل جبران ۴۰
۴ ـ دایره قاعده لاضرر ۴۱
ج ـ قاعده تسبیب ۴۳
۱ ـ روایت قاعده تسبیب ۴۴
۲ ـ وجود تعمد، قصد و سوء نیت ۴۵
۳ ـ هدف اصلى از قاعده ۴۵
د ـ قاعده غرور ۴۶
۱ ـ تحمل ضرر و جبران آن ۴۷
۲ ـ معافیت مغرور و غاصب ۴۷
۳ ـ معافیت از جبران خسارت ۴۸
ه ـ قاعده اقدام ۴۹
۱ ـ علم مغبون ۴۹
۲ ـ قاعده اقدام و مستند روایى ۵۰
۳ ـ قاعده اقدام و اثر آن در اثبات جبران خسارت ۵۱
گفتار سوم: مفهوم خسارت در حقوق تطبیقى ۵۱
الف ـ در حقوق فرانسه ۵۲
ب ـ در حقوق ترکیه ۵۵
مبحث دوم: انواع خسارات ۵۷
گفتار اول: خسارات مادى ۵۷
الف - تعریف این نوع خسارت ۵۷
ب ـ تقسیم بندى خسارات مادى ۵۸
۱ ـ از بین رفتن مال ۵۸
۲ ـ از بین رفتن منفعت ۵۹
۳ ـ ازبین رفتن حق : ۶۰
ج ـ در فقه اسلامى ۶۱
گفتار دوم: خسارات معنوى ۶۱
الف ـ خسارات معنوى در فقه ۶۳
۱ ـ مخالفت در جبران خسارت معنوى در فقه ۶۳
۲ ـ پذیرش خسارات معنوى در فقه ۶۵
۳ ـ ماهیت خسارت معنوى در فقه ۶۶
ب ـ خسارت معنوى در حقوق ایران ۶۷
ج ـ در حقوق سایر کشورها ۶۸
مبحث سوم: خسارات ناشى از عمل اشخاص حقوقى و
نهادهاى عمومى، دولتى ۶۹
گفتار اول: کلیات مربوط به خسارات اشخاص حقوقى ۶۹
۱ ـ مفهوم شخصیت حقوقى ۶۹
۲ ـ مبانى مسئولیت مدنى اشخاص حقوقى ۷۰
۳ ـ سرانجام مسئولیت مدنى اشخاص ۷۱
گفتار دوم: جبران خسارات وارده و نحوه اجراى آن ۷۲
۱ ـ ویژگى ورود خسارت ۷۲
۲ ـ امکان جبران زیانهاى معنوى ۷۴
۳ ـ جبران خسارات ناشى از وضع قانون ۷۶
۴ ـ جبران خسارات ناشى از اعمال اشخاص حقوقى ۷۷
۵ ـ اجراى احکام محکومیت علیه دولت ۷۷
گفتار سوم: حقوق خصوصى اشخاص و مسئولیت دولت
در خسارات مورد حکم در دیوان داورى بین المللى ۷۹

فصل دوّم ـ خسارت قراردادى قهرى ۸۳
مبحث اول: شرایط خسارات قابل جبران در مسؤلیت قراردادى و قهرى ۸۵
گفتار اول: مسلم بودن ضرر ۸۶
ـ قاعده مسلم بودن ۸۶
گفتار دوم: مستقیم بودن ضرر ۹۰
الف ـ مستقیم بودن ضرر در مجموعه قوانین فرانسه ۹۲
ب ـ مستقیم بودن خسارت در کنوانسیون بیع ۱۹۸۰ وین ۹۳
گفتار سوم: خسارت جبران نشده باشد ۹۴
الف ـ در حقوق ایران ۹۴
ب ـ جبران نشده بودن ضرر و خسارت با توجه به کنوانسیون بیع ۱۹۸۰ وین ۹۶
گفتار چهارم: مشروع بودن خسارات قابل مطالبه ۹۷
الف ـ نامشروع بودن فعل زیانبار ۹۸
ب ـ وجود عنصر تقصیر ۹۹
گفتار پنجم: قابلیت پیش بینى ضرر ۱۰۰
الف ـ خسارات قابل پیش بینى با توجه به کنوانسیون بیع ۱۹۸۰ وین ۱۰۱
ب ـ در حقوق انگلستان ۱۰۲
مبحث دوم : نقش تقصیر و هشدار در جبران خسارات ۱۰۵
گفتار اول: بررسى و تفسیر تقصیر ۱۰۵
الف ـ مفهوم تقصیر سنگین ۱۰۵
ب ـ مفهوم تقصیر سنگین در پاره‌اى از قراردادهاى بین‌الملل ۱۰۶
۱ ـ کنوانسیون ورشو راجع به حمل و نقل هوایى ۱۰۶
۲ ـ پروتکل لاهه ۱۰۷
۳ ـ کنوانسیون بین‌المللى راجع به حمل و نقل با راه آهن ۱۰۷
گفتار دوم: نقش هشدار در رفع مسئولیت ۱۰۸
الف ـ شرایط لازم براى رفع مسئولیت ۱۰۸
ب ـ رفع مسئولیت در قوانین مدون ۱۰۸
ج ـ مسائل مرتبط با قاعده ۱۱۰
مبحث سوم: مسئولیت مدنى ناشى از حوادث و سوانح ۱۱۱
گفتار اول: خسارات ناشى از تصادم ۱۱۱
گفتار دوم: جبران خسارات به وسیله دیه و مازاد بر آن ۱۱۴
ـ بررسى یک پرونده ۱۱۵
گفتار سوم: مسئولیت مدنى ناشى از حوادث اتمى ۱۱۷
الف ـ مبانى مسئولیت در حوادث اتمى ۱۱۷
ب ـ اثبات حوادث موجد مسئولیت مدنى ۱۱۸
۱ ـ خسارات قابل جبران ۱۱۹
۲ ـ اشخاص مسئول ۱۱۹
ج ـ نتیجه خسارات اتمى ۱۲۱
مبحث چهارم: مصادیق مشتبه در خسارات قابل جبران ۱۲۲
گفتار اول: خسارات ناشى از عدم النفع ۱۲۲
ـ مفهوم این خسارت ۱۲۲
الف ـ جایگاه خسارات عدم النفع ۱۲۳
۱ ـ نظرات فقها ۱۲۳
۲ ـ نظر حقوقدانها ۱۲۵
۳ ـ قوانین موضوعه ۱۲۸
۳ ـ ۱ ـ قانون آیین دادرسى کیفرى سال ۷۸ ۱۲۸
۳ ـ ۲ ـ قانون آیین دادرسى مدنى سال ۷۹ ۱۲۹
ب ـ الزام به جبران خسارت ۱۳۰
ج ـ نحوه طرح و شیوه‌هاى جبران خسارت ناشى از عدم النفع ۱۳۳
۱ ـ نظریات حقوقدانان در این زمینه ۱۳۳
۲ ـ رویه‌ى قضایى ۱۳۵
۳ ـ قوانین موضوعه در مورد خسارات عدم‌النفع ۱۳۷
۳ ـ ۱ ـ قانون مسئولیت مدنى ۱۳۷
۳ ـ ۲ ـ قانون بیمه اجبارى دارندگان وسایل نقلیه موتورى ۱۳۹
د ـ سرانجام عدم النفع ۱۳۹
ـ آیا غرامت اصولاً شامل عدم النفع است؟ ۱۴۰
گفتار دوم: خسارت تأخیر تأدیه ۱۴۱
تعریف وارکان خسارت تأخیر تأدیه ۱۴۱
الف ـ شرایط مطالبه خسارت : ۱۴۳
۱ ـ گذاشتن موعد مقرر ۱۴۳
۱ ـ ۱ ـ در قراردادهایى که موعد مقرر پیش بینى شده است ۱۴۳
۱ ـ ۲ ـ در صورتیکه موعد انجام تعهد معین نشده باشد، دو حالت دارد : ۱۴۳
۲ ـ اسباب معافیت مدیون از تأدیه خسارت ۱۴۴
۳ ـ احکام خاص و ویژه خسارت تأخیر تأدیه ۱۴۴
۳ ـ ۱ ـ مطالبه رسمى‌طلب ۱۴۴
۳ ـ ۲ ـ اثر توافق طرفین در مورد آغاز محاسبه خسارت تأخیر تأدیه ۱۴۵
۳ ـ ۳ ـ مبدأ محاسبه خسارت تأخیر تأدیه : ۱۴۶
ب ـ مقایسه احکام خسارت تأخیر تأدیه با قواعد عمومى‌جبران خسارت ناشى از انجام تعهد ۱۴۷
ج - مقایسه خسارت تأخیر تأدیه با ربا ۱۴۸
۱ ـ بهره پول با تراضى طرفین است ولى خسارت با حکم قانون است ۱۴۸
۲ ـ تفاوت در زمان محاسبه ۱۴۸
۳ ـ تفاوت در ارکان ۱۴۸
د ـ صلاحیت شوراى نگهبان در نسخ یا الغاء قوانین ۱۴۹
ه ـ مشروعیت خسارت تأخیر تأدیه و نظر شوراى نگهبان ۱۵۰
گفتار سوم: وجه التزام ۱۵۲
الف ـ بررسى فقهى وجه التزام ۱۵۴
۱ ـ در جواز اخذ وجه التزام ۱۵۴
۲ ـ در رد اخذ وجه التزام ۱۵۵
ب ـ شرط صحت وجه التزام ۱۵۵
ج ـ رابطه بین وجه التزام و تعیین میزان خسارت ۱۵۶
۱ ـ آثار شرط تعیین میزان خسارت ۱۵۷
۲ ـ محاسبه قبلى خسارت ۱۵۸
مبحث پنجم: فورس ماژور و ارتباط آن با خسارت ۱۵۹
گفتار اول: فورس ماژور در مسئولیت قهرى و قراردادى ۱۶۱
الف ـ تقصیر متضرر ۱۶۲
۱ ـ تقصیر متضرر در بروز خسارت ۱۶۲
۱ ـ ۱ ـ تقصیر متضرر به صورت فورس ماژور ۱۶۲
۱ ـ ۲ ـ تقصیر متضرر از مصادیق فورس ماژور نیست ۱۶۲
ب ـ تقصیر شخص ثالث ۱۶۳
گفتار دوم: شرایط خاص فورس ماژور ۱۶۴
الف ـ اثر قوه قاهره در مسئولیت عهدى ۱۶۵
ب ـ اثر قوه قهریه در مسئولیت قهرى ۱۶۶
فورس ماژور در مورد دولت ۱۶۸

فصل سوّم ـ روشهاى جبران و پرداخت خسارت ۱۷۱

مبحث اول: دعواى جبران خسارت ۱۷۳
گفتار اول: طرفین دعوى ۱۷۳
۱ ـ بازگرداندن عین مال به صاحب آن ۱۷۷
۱ ـ ۱ ـ از بین بردن منبع خسارت ۱۷۷
۲ ـ جبران خسارت وارد به اموال ۱۷۸
۲ ـ ۱ ـ رد عین در صورت وجود ۱۷۸
۲ ـ ۲ ـ پرداخت بدل ۱۷۹
۲ـ۲ـ۱ ـ دادن مثل ۱۸۰
۲ ـ ۳ ـ دادن قیمت ۱۸۱
ج ـ در حقوق تطبیقى ۱۸۲
گفتار دوم: شیوه‌هاى جبران خسارت برحسب نوع زیان و دعوا ۱۸۳
در حقوق آلمان ۱۸۴
در حقوق فرانسه ۱۸۵
الف ـ ارزیابى و تعیین میزان خسارت ۱۸۶
۱ ـ تغییر میزان خسارت تا زمان صدور حکم ۱۸۷
۱ ـ ۱ ـ تغییر عوامل درونى ۱۸۷
۱ ـ ۲ ـ تغییر ارزش پول (عوامل بیرونى) ۱۸۷
۲ ـ تغییر میزان خسارت بعد از صدور حکم ۱۸۸
ب ـ کاهش خسارت ۱۸۹
ج ـ وسایل و طرق تأمین جبران خسارت ۱۹۰
۱ ـ ایجاد مسئولیت تضامنى ۱۹۰
۲ ـ بیمه اجبارى مسئولیت ۱۹۰
۳ ـ صندوق تأمین خسارت ۱۹۱
د ـ اثر قراردادها در جبران خسارت ۱۹۱
گفتار سوم: نقش اصحاب دعوى و دادگاه در تعیین نوع و روش جبران خسارت ۱۹۳
الف - امکان اقدام زیان دیده و مدیون نمودن فاعل زیان ۱۹۵
ب ـ نقش دادگاه در تعیین شیوه‌هاى جبران خسارت ۱۹۶
گفتار چهارم: اثر قراردادها در مسئولیت و جبران خسارت ۱۹۷
الف ـ نفوذ حقوقى شرط عدم مسئولیت ۲۰۰
ب ـ استثنائات وارد بر اصل نفوذ حقوقى شرط عدم مسئولیت ۲۰۰
۱ ـ خسارات وارد بر شخص ۲۰۱
۲ ـ خسارت ناشى از تقصیر عمدى و در حکم عمد ۲۰۱
ج ـ شرط کیفرى یا وجه التزام ۲۰۲
د ـ نفوذ حقوقى شرط کیفرى ۲۰۳
مبحث دوم: شیوه‌هاى جبران خسارت مادى ۲۰۳
گفتار اول: جبران خسارت مادى ۲۰۳
الف ـ روش‌هاى جبران ضررهاى جسمانى ۲۰۳
۱ ـ حقوق ایران ۲۰۴
۲ ـ خسارات مازاد بر دیه ۲۰۶
ب ـ خسارات مازاد بر دیه ۲۰۷
۱ ـ ضررهاى جسمانى در حقوق انگلستان ۲۱۰
۲ ـ ضررهاى جسمانى در حقوق آلمان ۲۱۱
گفتار دوم: روش جبران خسارت و زیان‌هاى معنوى ۲۱۲
الف ـ حقوق ایران ۲۱۲
ب ـ فقه اسلامى ۲۱۵
ج ـ حقوق تطبیقى ۲۱۶

فصل چهارم: مسئولیت حرفه‌اى مشاغل ۲۱۹

مبحث اول: مسئولیت مدنى ناشى از اقدامات قضایى ۲۲۱
گفتار اول: مقررات جارى در حقوق ایران ۲۲۱
گفتار دوم: مسئولیت مدنى قضات در حقوق فرانسه ۲۲۳
ـ آیین جبران خسارت در حقوق فرانسه ۲۲۴
گفتار سوم: مصونیت و مسئولیت قضایى در انگلستان ۲۲۶
ـ مسئولیت مدنى دولت در رابطه با اقدامات قضایى در انگلستان ۲۲۸
گفتار چهارم: حاصل بررسى اقدامات قضایى ۲۲۹
مبحث دوم: مسئولیت وکیل دادگسترى و جبران خسارت وى ۲۳۰
گفتار اول:توجه لازم به اجراى وکالت ۲۳۰
الف ـ مسئولیت وکیل در تزویر خطاى بزرگ ۲۳۱
ب ـ مسئولیت وکیل در خطاى عادى ۲۳۲
ج ـ عدم مسئولیت وکیل به دلیل سبب خارجى ۲۳۳
د ـ مرحله اثبات دعوى ۲۳۴
ه ـ تأدیه خسارت ۲۳۵
و ـ تعدیل قواعد مسئولیت با توافق ۲۳۶
گفتار دوم: مسئولیت وکیل در طرح دعوى واهى ۲۳۷
مبحث سوم: مسئولیت مدنى مهندسین ساختمان سابقه قانونگذارى ۲۳۸
گفتار اول: خطاى مهندسى ۲۳۸
گفتار دوم: تصمیمات و اقدامات شاغلین حرف ساختمان ۲۳۹
الف ـ تخریب و انهدام ۲۴۱
ب ـ مغایرات ۲۴۲
ج ـ استفاده از مصالح ۲۴۳
گفتار پایانى ۲۴۴
فهرست منابع ۲۵۰
الف ـ کتب فارسى ۲۵۰
ب ـ کتب، عربى ۲۵۲
ج ـ مقالات، مجلات و جزوات فارسى ۲۵۴
د ـ منابع به زبان انگلیسى ۲۵۵
ه ـ منابع به زبان فرانسه