حق دادرسی منصفانه در شرایط اضطراری

پیشگفتار ۱۱

بخش اول:قواعد دادرسی منصفانه و شرایط اضطراری ۱۳

فصل اوّل: قواعد دادرسی منصفانه ۱۶
مبحث اوّل: حق بر دادرسی منصفانه در اسناد بین المللی، منطقه ای و داخلی ۱۹
گفتار اوّل: دادرسی منصفانه در اسناد بین المللی ۱۹
الف - دادرسی منصفانه در اسناد جهانی ۲۱
۱ - دادرسی منصفانه در اعلامیه جهانی حقوق بشر ۲۱
۲ - دادرسی منصفانه در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ۲۲
۳- دادرسی منصفانه در اسناد حقوق بین المللی بشردوستانه ۲۴
۴-دادرسی منصفانه در سایر اسناد بین‌المللی ۲۶
ب- دادرسی منصفانه در اسناد منطقه‌ای ۲۶
۱- دادرسی منصفانه در کنوانسیون اروپایی حقوق بشر ۲۷
۲- دادرسی منصفانه در کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر ۲۸
۳ - دادرسی منصفانه در منشور آفریقایی حقوق بشر و ملت‌ها ۲۹
۴- دادرسی منصفانه در اعلامیه اسلامی حقوق بشر ۳۰
گفتار دوّم: دادرسی منصفانه در حقوق داخلی ۳۱
الف – حق برخورداری از حقوق مساوی در برابر قانون و دادگاه‌ها ۳۲
ب- حق رسیدگی علنی و منصفانه در دادگاه صالح، مستقل و بی طرف ۳۳
ج- حق ممانعت از دستگیری خودسرانه ۳۷
د – حق برخورداری از وکیل انتخابی و دسترسی به وی ۳۷
مبحث دوّم : اصول راهبردی و تضمینات دادرسی منصفانه ۳۹
گفتار اول : اصول راهبردی دادرسی منصفانه ۳۹
الف- اصل برائت ۴۰
ب – اصول دسترسی به دادگاه ۴۱
۱ - اصل علنی بودن رسیدگی ۴۱
۲- اصل تساوی در برابر قانون و دادگاه‌ها ۴۳
۳- اصل استقلال و بی‌طرفی دادگاه ۴۴
ج – اصل دادرسی غیر بوروکراتیک ۴۵
د- اصول ناظر به اجرای کامل دادرسی منصفانه ۴۵
۱- اصل قانونی بودن و صالح بودن دادگاه ۴۶
۲ – اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها ۴۶
۳- اصل منع محاکمه و مجازات مجدد ۴۷
۴- حق تجدید نظر ۴۸
گفتار دوّم : تضمینات دادرسی منصفانه ۴۹
الف- تضمین‌های ناظر بر اصل برائت ۵۰
۱- تضمینات اولیه (محوری) ۵۰
۱-۱- حق اطلاع فوری و دقیق از ماهیت و دلایل اتهام ۵۱
۲-۱- حق سکوت واعلام آن ۵۱
۳-۱- ممنوعیت عطف بما سبق شدن قوانین جزایی ۵۳
۲- تضمینات مربوط به تحصیل دلیل ۵۳
ب- تضمینات اصل دسترسی به دادگاه ۵۶
۱- حق حضور فوری و محاکمه در دادگاه صلاحیت دار ۵۶
۲- حق رسیدگی بدون تأخیر غیر موجّه و در مدت زمان معقول ۵۸
۳- حق انتخاب و برخورداری از وکیل قانونی ۵۸
۴- حق داشتن وقت و تسهیلات کافی برای دفاع ۵۹
۵- حق احضار و سؤال از شهود ۵۹
۶- حق بهره‌مندی رایگان از خدمات مترجم ۶۰
۷- حق برخورداری از دادرسی علنی ۶۱
ج – تضمینات اصل دادرسی غیر بوروکراتیک ۶۳
فصل دوّم: شرایط اضطراری ۶۴
مبحث اول : ماهیت شرایط اضطراری ۶۷
گفتار اول : وجود شرایط اضطراری ۶۸
گفتار دوّم : اصول حاکم بر شرایط اضطراری ۷۲
الف : اصول حاکم بر تهدید علیه حیات ملت ۷۳
۱ – استثنایی بودن تهدید ۷۳
۲- غیر ارادی و واقعی بودن تهدید ۷۵
ب : اصول حاکم بر واکنش دولت عامل ۷۷
۱ – قانونمند بودن واکنش دولت ۷۷
۲ - ضروری و موقّت بودن واکنش دولت ۷۸
مبحث دوّم : مصادیق شرایط اضطراری ۸۰
گفتار اول : مخاصمات بین المللی ۸۰
الف - جنگ ۸۰
ب – دفاع مشروع ۸۵
گفتار دوّم: وضعیت های اضطراری داخلی ۸۶
الف - مخاصمات مسلّحانه داخلی ۸۷
ب – شورش و ناآرامی ۹۵
ج - وضعیت تهدید علیه امنیّت ملی یک کشور ۹۸
د – مبارزه مسلحانه با تروریسم ۱۰۱
گفتار سوم : مخاصمات مسلّحانه ترکیبی ۱۱۰
الف- بین‌المللی شدن مخاصمات داخلی به درخواست گروه شورشی ۱۱۰
ب - بین‌المللی شدن مخاصمات داخلی به درخواست مقامات رسمی ۱۱۲
۱- مهمترین مداخلات پیش از منشور ملل متحد ۱۱۲
۲- مداخله کشورهای خارجی از منشور ملل متحد تا خاتمه جنگ سرد ۱۱۲
۳ - مداخله کشورهای خارجی پس از جنگ سرد ۱۱۴
ج - مداخله شورای امنیّت سازمان ملل متحد : ۱۱۶
د – تسری حقوق بشر دوستانه به مخاصمات مسلّحانه ترکیبی ۱۱۹

بخش دوم: عدول از قواعد دادرسی منصفانه در شرایط اضطراری ۱۲۱

فصل اول : معیارهای معتبر عدول از دادرسی منصفانه ۱۲۴
مبحث اول: معیارهای ماهوی عدول از دادرسی منصفانه ۱۲۵
گفتار اول: وجود وضعیت اضطراری (معیار استثنایی بودن وضعیت) ۱۲۶
گفتار دوم : اصل ضرورت و تناسب ۱۳۲
گفتار سوم : اصل عدم تناقض ۱۳۴
الف- تاریخچه تدوین اصل عدم تناقض ۱۳۴
ب – رعایت اصل عدم تناقض ۱۳۵
مبحث دوّم : معیارهای شکلی ۱۳۷
گفتار اول : اصل اطلاع رسانی رسمی (اصل علنی بودن) ۱۳۸
گفتار دوم : اصل عدم تبعیض ۱۳۹
گفتار سوم : شرایط دادرسی ۱۴۱
الف - اعلام رسمی حالت اضطراری ۱۴۱
ب - اعلام موارد انصراف از دادرسی منصفانه ۱۴۲
ج - دلایل انصراف از دادرسی منصفانه ۱۴۳
د - دوره معقول ۱۴۴
فصل دوّم : استانداردهای غیر قابل عدول از دادرسی منصفانه ۱۴۵
مبحث اول : استانداردهای قراردادی ۱۵۰
گفتار اول : استانداردهای شکلی ۱۵۰
الف - خصوصیات دادگاه ۱۵۰
۱ – بی طرفی دادگاه ۱۵۰
۱-۱- مفهوم بی طرفی ۱۵۱
۲-۱- مفهوم بی طرفی در اسناد بین‌المللی ۱۵۲
۳-۱- بی طرفی در سیستم قضایی ایران ۱۵۴
۴-۱- غیر قابل عدول بودن بی طرفی و استقلال قضایی ۱۵۵
۲ – استقلال قضایی ۱۵۷
۱-۲- مفهوم استقلال قضایی ۱۵۷
۲-۲- استقلال قضایی در اسناد بین‌المللی ۱۵۸
۳-۲- استقلال قضایی در قوانین ایران ۱۵۸
۴-۲- اقسام استقلال قضایی ۱۶۰
۳ - قانونی بودن دادگاه ۱۶۱
ب - آیین دادرسی ۱۶۵
۱ - علنی بودن دادرسی (علنی بودن آخرین تصمیم دادگاه) ۱۶۵
۲ - آگاهی یافتن سریع از اتهامات ۱۶۷
۳ - حضوری بودن محاکمه ۱۶۸
۴ - معاضدت قضائی و ارتباط بین متّهم و وکیل مدافع وی ۱۶۹
۵- کلیه وسایل و حقوق ضروری دفاعی و حق بازجویی از شهود ۱۷۲
۶ - فرض برائت ۱۷۵
۷ – حق اجتناب از شهادت علیه خود یا اقرار به گناه ۱۷۶
۸ - رعایت سرعت لازم در روند دادرسی (بازداشت اداری و دادرسی منصفانه ) ۱۷۷
۹ – حق بهره مندی از مترجم ۱۷۹
۱۰ - حق پژوهش خواهی و آگاهی از محدودیت‌های زمانی ۱۸۰
۱۱ - منع شکنجه و سایر رفتار یا مجازات بی‌رحمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز ۱۸۱
گفتار دوّم : استانداردهای ماهوی غیر قابل عدول از دادرسی منصفانه ۱۸۲
الف - حقوق لازم‌الاجرا ۱۸۲
۱- اصل قانونی بودن جرایم و مجازات و عطف بماسبق نشدن قوانین کیفری ۱۸۲
۲ - منع تعقیب و مجازات مجدد ۱۸۴
ب – جبران خسارت و اطلاع از محدودیت های زمانی ۱۸۶
مبحث دوّم : استانداردهای غیر قراردادی ۱۸۸
گفتار اول: قواعد عرفی حقوق بین المللی بشر ۱۹۰
الف – اعلامیه جهانی حقوق بشر ۱۹۱
ب- ظهور قواعد جدید حقوق عرفی (حقوق نرم) ۱۹۵
ج- سایر قواعد و استانداردهای عرفی بین‌المللی ۱۹۷
۱ – قواعد حداقل استاندارد در رفتار با زندانیان ۱۹۸
۲ – اصول ملل متحد برای حمایت از همه اشخاص تحت هرگونه اشکال بازداشت یا حبس ۱۹۹
۳- اصول بنیادین نقش وکلا ۲۰۰
۴- اصول بنیادی ملل متحد راجع به استقلال قضایی ۲۰۱
۵- اصول راهبردی ناظر بر نقش دادستان‌ها ۲۰۲
گفتار دوّم : استانداردهای عرفی مربوط به حقوق بین المللی بشر دوستانه ۲۰۳
الف – قواعد حقوق بشری ۲۰۴
ب– رویّه کمیته بین‌المللی صلیب سرخ ۲۰۶
ج – قواعد عرفی مخاصمات داخلی ۲۰۷
۱- اعلامیه‌های انستیتوی بین‌المللی حقوق بشر دوستانه ۲۰۸
۲-استانداردهای حداقل حقوق بشر دوستانه در وضعیت اضطراری (اصول پاریس). ۲۰۹
۳-اصول سیراکیوز ۲۱۱
گفتار سوم : قواعد ناشی از رویّه قضایی بین‌الملل ۲۱۳
الف – حمایت بین‌المللی از حقوق بنیادین بشر ۲۱۴
ب – ممنوعیت سلب آزادی غیرقانونی افراد و حق حمایت دیپلماتیک ۲۱۵
ج – ضرورت رعایت ملاحظات اولیه انسانی ۲۱۵

نتیجه گیری و پیشنهادات ۲۱۷

فهرست منابع ۲۳۵