حقوق جزای عمومی جلد 3

به موجب ماده ۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲که مقرر می‌دارد:« قانون مجازات اسلامی مشتمل بر جرائم و مجازات‌های حدود، قصاص، دیات و تعزیرات، اقدامات تأمینی و تربیتی، شرایط و موانع مسؤولیت کیفری و قواعد حاکم بر آنها است.» چند نکته در خصوص ماده یک قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ قابل بیان است:

۱-قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ شامل چهار کتاب می‌باشد. کتاب اول شامل کلیات است که از ماده ۱ تا ماده ۲۱۶ می‌باشد. کتاب دوم شامل حدود است که از ماده ۲۱۷ شروع و تا ماده ۲۸۸ ادامه دارد. کتاب سوم شامل مجازات قصاص است که از ماده ۲۸۹ شروع تا ماده ۴۴۷ ادامه دارد، کتاب چهارم شامل مجازات دیه است که از ماده ۴۴۸ تا ۷۲۸ ادامه دارد. کتاب پنجم که شامل مجازات تعزیری است مربوط به قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ می‌باشد که از ماده ۴۹۸ شروع و تا ماده ۷۲۹ ادامه دارد. ناگفته نماند مواد(۶۲۵)، (۶۲۶)، (۶۲۷)، (۶۲۸)، (۶۲۹)، (۷۲۶)، (۷۲۷) و (۷۲۸) کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی«تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده» مصوب ۲/۳/۱۳۷۵، به‌موجب ماده ۷۲۸ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ نسخ صریح شده است.

۲-به‌موجب ماده ۷۲۸ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ قانون اقدامات تأمینی مصوب ۱۲/۲/۱۳۳۹ و قانون تعریف محکومیت‌های مؤثر در قوانین جزائی مصوب ۲۶/۷/۱۳۶۶ و اصلاحات و الحاقات بعدی آنها نسخ صریح شده است.

۳-به موجب ماده ۷۲۸ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ قانون مجازات عمومی مصوب ۷/۱۱/۱۳۰۴، قانون مجازات عمومی مصوب ۷/۳/۱۳۵۲، قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۸/۵/۱۳۶۲، قانون مجازات اسلامی مصوب ۸/۵/۱۳۷۰ نسخ صریح گردیده است.

۴-قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ در مورخ ۶/۳/۱۳۹۲ در روزنامه رسمی انتشار و ۱۵ روز پس از انتشار قابل اجرا شده است.

۵-قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ قانونی آزمایشی و مصوبه کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی است که در اجرای اصل ۸۵ قانون اساسی به طور موقت تصویب و مدت آزمایشی آن ۵ سال است. تاریخ تصویب این قانون ۱/۲/۱۳۹۲ و تاریخ انتشار آن در روزنامه رسمی ۶/۳/۱۳۹۲ می باشد. این قانون به موجب ماده واحده دائمی شدن قانون مجازات اسلامی در تاریخ ۹/۳/ ۱۳۹۷به قانون دائمی تبدیل شد. اصلاحات قانون مذکور تحت عنوان «قانون کاهش مجازات حبس تعزیری»در ۱۵ ماده و در مورخ ۲۳/۲/۱۳۹۹ از سوی مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ ۲۶/۳/۱۳۹۹ در روزنامه رسمی منتشر گردیده است.

۶- در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ شرایط مسئولیت کیفری و موانع مسئولیت کیفری (عوامل رافع مسئولیت و عوامل موجهه جرم) و تعریف جرایم مشمول حد و قصاص و دیه و مجازات‌های آنها و همچنین موارد تعلق دیه و میزان آن و کسانی که موظف به پرداخت دیه هستند در کتاب‌های ۲ و ۳ و ۴ بیان شده است.

۷- تعریف جرایم تعزیری و مجازات آنها در قانون مجازات اسلامی«تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده» مصوب ۲/۳/۱۳۷۵ و همچنین در موارد مختلف مانند قانون صدور چک، قانون جرایم رایانه ای و یا قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشاء و کلاهبرداری بیان گردیده است.

۸-در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ در مواردی همانند جرایم اطفال کمتر از ۱۸ و جرایم مجانین اقدامات تامینی و تربیتی پیش بینی اما قواعد و مقررات آن به طور معین بیان نشده است.

۹- از این جهت که هم قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و هم قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ تحت عنوان قانون مجازات اسلامی یاد می‌شود می‌توان گفت که همه قوانین مذکور تحت عنوان قانون مجازات اسلامی یاد شود به همین جهت است در ماده ۱ همه موارد مذکور را تحت عنوان قانون مجازات اسلامی بیان نموده است.

۱۰-بر اساس ماده ۵ قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹(اصلاحی ماده ۲۸ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲)کلیه مبالغ مندرج در قانون مجازات اسلامی و سایر قوانین از تاریخ تصویب به تناسب نرخ تورم اعلام شده از سوی بانک مرکزی هر سه سال یک بار به پیشنهاد وزیر دادگستری و تصویب هیات دولت تعدیل می شود.نظر به این که مبالغ مندرج در قوانین از جمله جزای نقدی هر سه سال یک بار تغییر می یابد، در این کتاب معیار مبالغ جزای نقدی آورده شده بر اساس متن قانون می باشد و از آوردن مبالغ مندرج در مصوبات دولت خودداری شده است.خوانندگان می توانند برای محاسبه دقیق مبالغ جزای نقدی (هر سه سال یک بار) حسب مورد به مصوبه هیات دولت مراجعه کنند.

۱۱-بر اساس مصوبات شورای برنامه ریزی آموزش عالی، وزارت علوم تحقیقات و فناوری، دروس مربوط به جزای عمومی ایران بر مبنایی مواد ۱ الی ۱۵۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ تهیه و تدوین شده است. به‌عبارت‌دیگر بخش کلیات قانون مذکور اختصاص به مباحث جزای عمومی ایران دارد بنابراین سرفصل دروس جزای عمومی بر مبنای مواد قانونی مذکور تهیه و تنظیم گردیده است. بر اساس مصوبه شورای مذکور مباحث مربوط به تعریف مسئولیت کیفری اشخاص حقیقی و حقوقی، خصوصیات بزهکار و صور ارتکاب آن شامل مباشرت، معاونت در جرم، شرکت و تسبیب در جرم، مسئولیت ناشی از فعل غیر و عوامل رافع مسئولیت کیفری شامل صغر سن، جنون، مستی، خواب، جهل یا اشتباه و اکراه و اجبار سرفصل درس جزای عمومی دو می‌باشند که با توجه به‌عنوان کتاب حاضر، مطالب بیان‌شده در این کتاب بر مبنایی سرفصل ارائه‌شده از سوی شورای مذکور تهیه و به چاپ رسیده است.