1.مقررات کلی
2.کاربردهای ممنوع هوش مصنوعی
3.سامانههای هوش مصنوعی پرخطر
4.الزامات شفافیت برای عرضهکنندگان و بهکارگیرندگان برخی از سامانههای هوش مصنوعی
5.مدلهای هوش مصنوعی باهدف عمومی
6.تدابیری در حمایت از نوآوری
7.حاکمیت
8.پایگاه داده اتحادیه اروپا برای سامانههای هوش مصنوعی پرخطر
9.نظارت پس از عرضه، تبادل اطلاعات و نظارت بر بازار
10.آیینرفتارها و دستورالعملها
11.تفویض اختیار و رویه کمیته
12.مجازاتها
13.احکام نهایی
1- هوش مصنوعی (AI) یکی برجستهترین فنآوریهای نوظهور عصر حاضر است که ظرفیت قابلتوجهی برای تغییر و تحول ابعاد مختلف زندگی بشر دارد. این فناوری نوین، فرصتهای جدیدی را در عرصههای مختلف از قبیل پزشکی، آموزش، حملونقل، تجارت و صنعت، امنیت و... ارائه میدهد که میتواند زندگی بشر را دچار تغییرات چشمگیری نماید. بدیهی است تغییر و تحولات ناشی از فنآوری همواره با چالشهای جدیدی نیز همراه میگردد و همین امر ورود قانونگزاران را جهت ایجاد سازوکار قانونی پدیدههای نوین اجتماعی ضروری میسازد.
2-اگرچه فنآوری هوش مصنوعی از دهه 1950 م مطرح گردیده و درواقع فنآوری نوینی محسوب نمیگردد اما با ورود بشر به عصر فنآوری فضای مجازی قابلیتهای آن بهطور ملموس و چشمگیری نمایان گردیده است. در اوایل توسعه هوش مصنوعی، قانونگذاران ملی بهطور خاص بر روی این فنآوری متمرکز نبودهاند اما باگذشت زمان و گسترش کاربردهای هوش مصنوعی، مسائل مختلفی ازجمله حریم خصوصی، مسئولیتپذیری، تبعیض نژادی و اثرات اجتماعی آن بر افراد و جوامع، چالشهای اخلاقی و حقوقی این فنآوری تبدیل به دغدغه جدی نظامهای حقوقی گردیده است. موضوعی که به دلیل ماهیت دائماً در حال تغییر فنآوری هوش مصنوعی، قانونمندسازی و ایجاد یک نظام حقوقی ثابت و منسجم را تا حد زیادی دشوار ساخته است.
باوجوداین اتحادیه اروپا، در باب قانونگذاری هوش مصنوعی قدم اول را برداشت و در سال 2024 م اولین سند قانونی هوش مصنوعی را تحت عنوان «قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» به تصویب رساند. این قانون که درواقع نخستین چارچوب جامع حقوقی در سطح بینالمللی برای تنظیم و حکمرانی بر فناوریهای هوش مصنوعی است، بخشی از «راهبرد دیجیتال اتحادیه اروپا» محسوب میشود. راهبرد دیجیتال اتحادیه اروپا مجموعهای از سیاستها، برنامهها و مقررات است که هدف آن تبدیل اروپا به یک بازیگر پیشرو در عصر دیجیتال است، درعینحال که ارزشهای اروپایی مانند حقوق بشر، حریم خصوصی، شفافیت و عدالت اجتماعی حفظ میشوند. این راهبرد نیز بخشی از برنامه کلیتر اتحادیه اروپا برای «گذار دیجیتال و سبز» تا سال 2030 محسوب میشود.
3- قانون هوش مصنوعی اروپا که حاصل چند سال مذاکره بین شورا و پارلمان اروپا میباشد قانون جامعی است که بهتفصیل به تمام موضوعات حقوقی هوش مصنوعی پرداخته و باهدف حفاظت از حقوق بنیادین افراد، تضمین ایمنی، ارتقاء نوآوری قابلاعتماد و ایجاد شفافیت در استفاده از هوش مصنوعی تدوینشده و دامنه شمول آن انواع هوش مصنوعی را در تمام بخشها (بهجز نظامی) در برمیگیرد. هدف از تدوین این قانون، ایجاد یک چارچوب قانونی جامع برای توسعه و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در اتحادیه اروپا بوده است. اگرچه این قانون برای اجرا در کشورهای عضو اتحادیه اروپا تدوینشده است اما میتوان آن را بهعنوان یک الگو و چارچوب قانونی جامع برای تعیین استانداردهای جهانی در نظر گرفت که، حاوی نکات و آموزههایی است که میتواند برای سایر قانونگذاران ملی ازجمله ایران نیز مفید باشد.
4-فرصتهای قابلتوجه حاصل از پیشرفت علم و فناوری در کنار توان قابلملاحظه آن برای درک مسائل و همچنین قدرت پیشگیرانه آن در مهار بحرانها و مشکلات پیشِ روی جوامع، موجب شده است تا در سطح بینالمللی در اسناد ملی و برنامههای کلان، سرفصل مهمی فنآوری هوش مصنوعی اختصاص یابد. در کشور ما نیز که توسعه علم و فناوری و توجه به رشد علمی جایگاه قابلتوجهی در گفتمان راهبردی کشور و اسناد و برنامههای کلان کشور پیداکرده نیاز به تدوین قانون ملی هوش مصنوعی گریزناپذیر خواهد بود. ترجمه قانون هوش مصنوعی اروپا نیز با توجه به همین ضرورت صورت گرفته و میتواند بهعنوان یک الگوی استاندارد در تهیه و تدوین قانون هوش مصنوعی ایران موردتوجه و استفاده قانونگزاران داخلی قرار گیرد.
5- ترجمه متون قانونی تلفیقی از دانش زبان و علم حقوق است. این نوع ترجمه فراتر از انتقال صرف واژههاست و علاوه بر تسلط بر زبان نیاز به آشنایی کامل بر مفاهیم حقوقی و حساسیتهای قانونی دارد. هر نظام حقوقی دارای ویژگیها، اصطلاحات و مفاهیم منحصربهفرد خود میباشد که هماهنگی ترجمه با نظام حقوقی مقصد را ضروری میسازد. همین امر ترجمه قوانین را در مقایسه با سایر متون دشوارتر میسازد. در ترجمه متون قانونی دقت در انتقال معنا، رعایت اصطلاحات تخصصی، حفظ لحن و سبک متن اصلی و توجه به جزئیات و نکات کلیدی همگی باید رعایت شوند تا بتوان غرض اصلی قانونگزار را از آن استخراج نمود و از برداشت نادرست جامعه حقوقی در شناخت مفاهیم و نهادهای حقوق خارجی جلوگیری کرد. از همین رو، در ترجمه پیش رو، پایبندی به متن و پرهیز از ترجمه آزاد ملاک عمل بوده است تا متن فارسی از اهداف موردنظر قانونگذار فاصله نگیرد. بنابراین سعی بر این بوده تا از هرگونه تفسیر و تحلیل شخصی پرهیز شود و در صورت لزوم مطالب توضیحی یا تفسیری به پاورقی انتقال یابد. آنچه بیان گردید به معنای بینقص بودن ترجمه حاضر نیست بلکه بالعکس اقرار به وجود اشکالات و نارسایی هایی-هم ازنظر مفاهیم حقوقی و هم ازنظر ساختار زبانی- است که ناشی از دانش اندک حقیر در هردو عرصه حقوق و زبان میباشد.از همین رو ،از فرهیختگانی که موفق به مطالعه این کتاب( یا بخش هایی از آن) میشوند درخواست میکنم نواقص وکاستی های شکلی و محتوایی این پژوهش را همراه با نظرات اصلاحی خود بیان نمایند.
6- قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا در 13 فصل و113 ماده به انضمام 13 پیوست در مورخه ۱۳ ژوئن ۲۰۲۴ در پارلمان اروپا تصویب و به امضای اورزولا فون در لاین رئیس اتحادیه اروپا و رابرت متسولا رئیس پارلمان اروپا رسیده است.